Fakultetska 3, 72000 Zenica, Bosna i Hercegovina    |    tel. (+387 32) 444 420, 444 421     |    fax. (+387 32) 444 431    |    E-mail: rektorat@unze.ba
Univerzitet u Zenici
  Prijedlog Kriterijuma i indikatora za evaluaciju studijskih programa na bh. univerzitetima
u okviru ESABIH projekta

Moli se nastavno osoblje UNZE i studenti da pažljivo pročitaju ovaj dokument koji sadrži kriterije i indikatore za pilot projekt akreditacije NPP-curriculuma koji će se raditi na BIH univerzitetima od strane inostranih akreditacijskih kuća.
Primjedbe i sugestije na ovaj materijal potrebno je do 15.09. u 12,00 h dostaviti na adresu QA menadžera UNZE koji će iste sintetizovano dostaviti na adresu koordinatora projekta.


Kriterijumi
1. Obrazovni ciljevi i ishodi učenja
2. Nastavni plan i program (kurikulum)
3. Osoblje
4. Studenti
5. Sredstva i prostorije
6. Interna kontrola kvaliteta
7. Ostvareni rezultati

Kriterijum 1. Obrazovni ciljevi
Indikator 1.1 Nivo i orijentacija
Obrazovni ciljevi su usmjereni na to da studentima omoguće sticanje opštih i specifičnih kompetencija koje su predviđene studijskim programima u datoj oblasti. Završeni studenti trebaju da posjeduju osnovna znanja, vještine i stavove koji su definisani i planirani kroz obrazovne ciljeve. Studenti moraju razumjeti osnovna naučna i disciplinarna znanja koja su specifična za određenu naučnu oblast, posjedovati sistematično poznavanje osnova date discipline uključujući sticanje koherentnog i detaljnog znanja koje je dijelom inspirisano najnovijim dostignućima u datom području studija (disciplini), kao i znanja o strukturi date naučne oblasti i njenoj povezanosti sa drugim naučnim oblastima (disciplinama).
Obrazovni ciljevi su usmjereni na to da studenti ovladaju opštim kompetencijama, kao što su: 

  1. Dobijanje i obrada informacija;
  2. Sposobnost kritičkog razmišljanja i kreativnost;
  3. Sposobnost obavljanja zadataka rukovodnog karaktera;
  4. Sposobnost za razmjenu informacija, ideja, problema i rješenja;
  5. Spremnost za cjeloživotno učenje.

Takođe, obrazovni ciljevi su usmjereni na to da omoguće studentima da ovladaju opštim naučnim ili akademskim kompetencijama kao što su:

  1. Sklonost ka istraživanju i istraživačkom radu;
  2. Poznavanje metoda i tehnika istraživanja;
  3. Sposobnost prikupljanja relevantnih podataka koji mogu uticati na formiranje vlastitog mišljenja o različitim društvenim, naučnim i etičkim pitanjima;
  4. Sposobnost za uvažavanje dvojbenih i dvosmislenih rezultata i postavki;
  5. Granice znanja i sposobnost za iniciranje istraživanja u svrhu rješavanja problema.

Obrazovni ciljevi su usmjereni na to da omoguće studentu da ovlada specifičnim kompetencijama za datu oblast i naučno polje kojem pripada studijski program.

Indikator 1.2 Specifični zahtjevi za ovu oblast
Obrazovni ciljevi (koji se navode kao završne kvalifikacije studenata) se pridružuju zahtjevima koje pred obrazovanje u određenoj oblasti (području studija/disciplini i/ili stručnoj praksi) postavljaju (strane) kolege i relevantno polje rada, odnosno struka. Oni su u skladu sa propisima. Završne kvalifikacije za akademski dodiplomski stepen (bakalaureat) i magistarski stepen proizilaze iz naučnih disciplina, međunarodnih istraživanja i kurseva za koje se smatra da istraživanja pretaču u praksu u relevantnoj profesiji.

  1. Opšti ciljevi studijskog programa (željene završne kvalifikacije diplomaca na nivou studijskog programa) i njihov nastanak;
  2. Usklađivanje ciljeva sa kompetencijama diplomaca i magistranata po Bolonjskoj deklaraciji i Evropskom kvalifikacijskom okviru;
  3. Ciljevi studijskog programa u obzir uzimaju međunarodnu dimenziju;
  4. Ciljevi pridaju pažnju akademskim/profesionalnim/umjetničkim vještinama;
  5. Studenti i osoblje u okviru određenog studijskog programa su upoznati sa datim ciljevima;
  6. Profilisanje studijskog programa u odnosu na domaće i/ili inostrane studijske programe kako bi se isti uskladio sa ciljevima studijskog programa (uključujući i skorašnji i predstojeći razvoj), i u odnosu na vlastitu viziju o zahtjevima i potrebama date struke/discipline;
  7. Usklađivanje ciljeva sa stručnim propisima/legislativom;  
  8. Usklađivanje ciljeva sa potrebama i zahtjevima datog polja rada/struke;
  9. Nastanak specifičnih ciljeva određene discipline.

Kriterijum 2. Nastavni plan i program (kurikulum)
Indikator 2.1 Usklađenost ciljeva i sadržaja programa
Nastavni plan i program je adekvatna realizacija završnih kvalifikacija obrazovanja, u smislu nivoa, orijentacije i zahtjeva specifičnih za tu oblast. Završne kvalifikacije su adekvatno prevedene u ciljeve učenja, odnosno dijelove studijskog programa. Sadržaj nastavnog plana i programa studentima pruža mogućnost za sticanje završnih kvalifikacija.

  1. Prevođenje ciljeva u nastavni plan i program (kurikulum);
  2. Nivo (dodiplomski, magistarski) i sadržaj pojedinih komponenti studijskog programa;  
  3. Prisustvo interdisciplinarnih elemenata;  
  4. Međunarodna dimenzija studijskog programa/internacionalizacija nastavnog plana i programa (politika, procenat učešća, oblici saradnje, međunarodni kontakti, itd);
  5. Stepen do kojeg je skorašnji napredak/razvoj u obrazovanju kod nas i u inostranstvu izražen, odnosno uvršten u nastavni plan i program;
  6. Procedure za reviziju i uvođenje inovacija u nastavni plan i program (kurikulum);
  7. Učešće relevantnih aktera u izradi, reviziji i uvođenju inovacija u nastavni plan i program.

Indikator 2.2 Usklađivanje profesionalnih i akademskih zahtjeva
Studenti razvijaju i unapređuju svoja znanja u situacijama kada postoji interakcija između obrazovanja i naučno-istraživačkog rada u okviru relevantnih disciplina. Nastavni plan i program je u skladu sa dostignućima u relevantnoj naučnoj disciplini(-ama) kroz dokazive veze sa relevantnim naučnim teorijama. Nastavni plan i program garantuje razvoj naučno-istraživačkih vještina. Kod pojedinih kurseva moguće je demonstrirati vezu sa praksom koja je tematski povezana sa relevantnim profesijama (strukama).

  1. Pažnja koja se unutar nastavnog plana i programa pridaje razvoju tj. unapređenju znanja;
  2. Pažnja koja se u nastavnom planu i programu pridaje pomoćnim vještinama čija svrha je da olakšaju profesionalno funkcionisanje, odnosno rad u struci;  
  3. Pažnja koja se u nastavnom planu i programu pridaje iskustvu na području rada: interakcija sa stručnom praksom, stav, sadržaj, nivo i vođenje praktične obuke u sklopu završnog projekta (rada), itd.;     
  4. Usklađivanje sa najnovijim (međunarodnim) dostignućima u datom polju/disciplini i stručnoj praksi (između ostalog i kao istraživač);
  5. Usklađivanje studijskih programa sa naučno-istraživačkim radom: između ostalog, rezultati/povratne informacije (vlastitog) istraživanja koji se odnose na studijski program, aktivno uključivanje studenata u istraživanje u okviru studijskog programa;
  6. U nastavnom planu i programu obratiti pažnju na važnost razvoja istraživačkih vještina - prenošenje istraživačkih stavova - istraživačkih vještina. Interakcija između studijskog programa i društvenih/akademskih servisa.

Indikator 2.3 Usklađenost (koherentnost) nastavnog plana i programa
Studenti pohađaju sadržajno usklađen studijski program.                 

  1. Sekvencijalna struktura i koherentnost nastavnog plana i programa u smislu standardnog procesa;  
  2. Usklađivanje plana i programa u saradnji sa drugim univerzitetskim odsjecima i institucijama;
  3. Odnos između nastavnog plana i programa i fleksibilnog učenja.   

Indikator 2.4 Radno opterećenje
Stvarno vrijeme studiranja za akademsku godinu je provjereno i dostiže standard od 60 kredita/bodova.                  

  1. Studijski program ispunjava formalne zahtjeve kad je riječ o obimu nastavnog plana i programa za diplomske i magistarske studije;
  2. Faktori koji ometaju proces učenja se eliminiraju u što je moguće većoj mjeri te je moguće  efikasno pratiti program;   
  3. Mjerenje i praćenje vremena utrošenog na učenje;  
  4. Usklađenost između procijenjenog i stvarnog vremena za učenje;  
  5. Raspodjela vremena za učenje unutar studijskog programa;  
  6. Da li su prisutni faktori opstruisanja ili promovisanja učenja, kao i sve mjere koje se poduzimaju u skladu s datim okolnostima.

Indikator 2.5 Usklađenost (koherentnost) između organizacije procesa učenja i sadržaja nastavnog plana i programa
Struktura i sadržaj nastavnog plana i programa su koherentni i u skladu sa modernim didaktičkim pristupima (novim nastavnim metodama, inovacijama u nastavnom procesu i dr.); obrazovni resursi su visokog kvaliteta, i resursi za učenje su usklađeni sa didaktičkim konceptom i ciljevima (na nivou studijskog programa).

  1. Didaktički koncept je u skladu sa ciljevima;
  2. Načini rada su usklađeni sa didaktičkim konceptom. Načini rada koji se primjenjuju su: predavanja, radne grupe, rad na projektima, praktični rad, samostalno učenje, radionice, itd.; 
  3. U kojoj mjeri su didaktičke metode usklađene sa ciljevima, didaktičkim konceptom i procesom upisa studenata;
  4. Uzimaju li se u obzir najnovija postignuća u oblasti obrazovanja u zemlji i u inostranstvu kad je riječ o didaktičkom konceptu i njegovoj izradi ;
  5. Varijacije u obrazovnim formama;
  6. Korišteni obrazovni resursi i kvalitet (silabusi, vodiči, kursevi, pomagala za učenje i podučavanje, itd.): Usklađenost obrazovnih resursa sa didaktičkim konceptom, ciljevima (na nivou cijelog studijskog programa, kao i na nivou njegovih pojedinih dijelova) i karakteristikama koje odlikuju proces upisa studenata.  

Indikator 2.6 Magistarska teza
Prije nego što steknu zvanje magistra, studenti moraju uraditi završni projekat uz pomoć kojeg studenti moraju dokazati svoje analitičke i sintetičke sposobnosti, odnosno sposobnost samostalnog rješavanja problema na akademskom nivou, odnosno svoje umjetničke sposobnosti. Završni projekat odražava opšti kritički osvrt o namjeri studenta za provođenje istraživanja.

  1. Mjesto/relativna težina magistarske teze u okviru studijskog programa; Sadržaj i koncept magistarske teze;  
  2. Priprema za magistarsku tezu;  
  3. Mentorstvo tokom izrade magistarske teze;
  4. Saradnja između studenata i istraživača;  
  5. Saradnja između studenata i struke;
  6. Orijentisanost magistarske teze (predloženog problema kojim se bavi magistarska teza) ka aktuelnom akademskom/stručnom kontekstu; 
  7. Ocjenjivanje magistarske teze.  

Kriterij 3. Osoblje
Indikator 3.1 Kvalitet osoblja
Osoblje je kvalifikovano za obrazovnu i organizacijsku realizaciju programa, kao i za brigu o sadržaju programa.

  1. Politika upravljanja ljudskim resursima (koja obuhvata zapošljavanje, definiranje zaduženja i odgovornosti, imenovanja, promovisanja, evaluacijske procedure, savjetodavne i organe za donošenje odluka);
  2. Uticaj relevantnih, obrazovnih i didaktičkih karakteristika prilikom zapošljavanja i promovisanja, evaluacije i praćenja rada zaposlenika;
  3. Politika koja se odnosi na osoblje uključeno u obrazovne aktivnosti;   
  4. Faktori koji opstruiraju provođenje dobre politike upravljanja ljudskim resursima;
  5. Profesionalizacija osoblja (princip cjeloživotnog učenja);
  6. Ekspertiza nastavnog/akademskog osoblja (relevantna, obrazovna i didaktička);
  7. Angažiranost nastavnog/akademskog osoblja;
  8. Tehnička, administrativna i organizacijska ekspertiza osoblja;
  9. Upoznavanje i usmjeravanje osoblja i politika jednakih mogućnosti.  

Indikator 3.2 Usklađivanje profesionalnih i akademskih zahtjeva
U pogledu nastojanja osoblja da se profesionalno i akademski obrazuje kurs ispunjava sljedeće kriterijume: Za neke kurseve nužno je da dovoljan broj osoblja posjeduje znanja o i uvid u praksu  određene profesije.

  1. Osoblje koje obavlja poslove i zadatke u oblasti obrazovanja (nastavni kadar i pomoćni kadar) posjeduju profesionalno iskustvo i poznavanje profesionalne prakse;  
  2. Istraživačka ekspertiza i istraživačka aktivnost u praksi, kao i razvoj umjetnosti;   
  3. Nivo specijalizacija među osobljem koje se bavi istraživanjem;
  4. Doprinos obrazovanju od strane struke i međunarodnih kontakata osoblja sa osvrtom na studijske programe/učešće u međunarodnim mrežama i partnerstvima sa domaćim i stranim partnerskim institucijama.

Indikator 3.3 Broj osoblja
Odgovarajući broj osoblja je uključen u organizaciju kursa u skladu sa željenim kvalitetom istog. Politika upravljanja ljudskim resursima je dobro i pravilno organizovana. Politika zapošljavanja novog osoblja se zasniva na odabiru kvalitetnog osoblja.

  1. Broj zaposlenih;
  2. Broj zaposlenog osoblja u odnosu na broj studenata;
  3. Omjer između različitih kategorija zaposlenog osoblja;
  4. Broj i postotak gostujućih profesora;
  5. Starosna struktura;
  6. Omjer različitih kategorija osoblja koje učestvuje u obrazovanom procesu i naučno-istraživačkom radu. 

Kriterijum 4. Studenti
Indikator 4.1 Ocjenjivanje i testiranje (ocjenjivanje učenja)
Uz pomoć ocjenjivanja, testiranja i ispitivanja, studenti se adekvatno testiraju, a ocjenjivanje učenja se provodi u skladu sa programom (nekim dijelovima programa) postavljenim ciljevima učenja.

  1. Usmjeravanje studenata tokom ocjenjivanja
  2. Organizacija testova i ispita;
  3. Različiti standardi ocjenjivanja koji uzimaju u obzir ciljeve pojedinačnih komponenti studijskog programa, kao i ciljeve studijskog programa u cjelini: koncept, orijentiranost evaluacije ka (integriranim) testovima znanja, uvid, vještine i stavovi, stepen težine;
  4. Kriterijum i metoda ocjenjivanja od strane evaluatora;
  5. Kriterijum i metoda ocjenjivanja od strane ispitivačkog odbora;
  6. Transparentnost ocjenjivanja: Upoznatost studenata sa zahtjevima koje nosi evaluacija;
  7. Upoznatost studenata i osoblja sa procedurama ocjenjivanja;
  8. Osiguranje kvaliteta cijelog procesa ispitivanja.

Indikator 4.2 Praktična nastava
Praktična nastava omogućava studentima da steknu praktična iskustva. Studenti razvijaju profesionalne vještine i stavove koji su neophodni za samostalno obavljanje zadataka pod mentorstvom, kao i u uslovima osamostaljivanja. Rezultati ove vrste nastave odražavaju sposobnost rezonovanja studenata, sposobnost obrade informacija, kritičkog razmišljanja, kao i sposobnost primjenjivanja strategija rješavanja problema iz njihove profesionalne prakse u datim situacijama.

  1. Mjesto/relativna težina praktične nastave/teze u okviru studijskog programa;
  2. Sadržaj i koncept praktične nastave;
  3. Priprema za praktičnu nastavu;
  4. Mentorstvo u okviru praktične nastave;
  5. Ocjenjivanje praktične nastave.

Indikator 4.3 Uslovi za upis studenata
Sadržaj programa je u skladu sa kvalifikacijama prijavljenih studenata. Procedure upisa studenata su jasne i transparentne.

  1. Interne procedure za upis studenata;
  2. Karakteristike upisa studenata i relevantna načela;
  3. Nastavni plan i program (kurikulum) je u skladu sa prethodno stečenim znanjima/nastavom;
  4. Specifične aktivnosti u smislu usklađivanja prethodno stečenih znanja/nastave sa nastavom na studijskom programu.

Indikator 4.4 Uključenost studenata u unapređenje nastavnih i procesa učenja

Institucija evaluira nastavni plan i program (kurikulum), kao i sam nastavni proces uvođenjem anketa i upitnika koji ocjenjuju zadovoljstvo studenata. Studentski predstavnici su uključeni u procese donošenja odluka i u rukovodeće strukture. 

  1. Obrada rezultata upitnika;
  2. Uticaj studenata na nastavni plan i program (kurikulum);
  3. Učestvovanje studenata u različitim tijelima koja se bave donošenjem odluka i njihov uticaj na rukovodeće strukture.

Indikator 4.5 Mjere za promovisanje mobilnosti, uključujući i uzajamno priznavanje kredita/bodova.
Postojanje bilateralnih i multilateralnih sporazuma za razmjenu studenata sa domaćim i stranim institucijama. Učestvovanje institucije i studenata u različitim programima razmjene. Postojanje ECTS i/ili internog sistema bodovanja.

  1. Postojanje bilateralnih i multilateralnih sporazuma u zemlji i inostranstvu;
  2. Postojanje programa studentske razmjene;
  3. Priznavanje kredita/bodova ostvarenih tokom programa razmjene;
  4. Postojanje ECTS ili drugih sistema bodovanja.

Indikator 4.6 Savjetovanje studenata
Uveden je sistem savjetovanja. Savjetovanje i obezbjeđivanje informacija je u skladu sa potrebama studenata.

  1. Postojanje sistema savjetovanja i redovnih konsultacija;
  2. Način savjetovanja studenata.

Indikator 4.7 Sistem informisanja, konsultacija i žalbi

  1. Način obrade studentskih žalbi;
  2. Mjere koje se provode s ciljem podrške studentima;
  3. Tokom studijskog programa, studenti odbijaju informacija i savjeta od strane službi zaduženih za administriranje studijskog programa/centralnih službi;
  4. Informisanje o obrazovnim ciljevima i propisima koji uređuju proces obrazovanja i ispita;
  5. Organizacija i vođenje razmjene međunarodnih studenata (uključujući aktivnosti na usmjeravanju i integraciji stranih studenata).

Kriterij 5. Sredstva i prostorije
Indikator 5  Materijalni aspekti
Zgrada/e i prostorije su adekvatne za realizaciju programa. Izdvajanja za nastavu su u skladu sa potrebama vezano za uvođenje novih nastavnih metodologija i inovacija u nastavni proces.

  1. Politika koja uređuje sva pitanja vezana za prostorije i objekte institucije;
  2. Veličina i kvalitet (= stepen do kojeg su usklađeni sa ciljevima studijskog programa) učionica;
  3. Prostorije/objekti za praktičnu nastavu i laboratorije;
  4. Prostor biblioteke; knjige i časopisi;
  5. Centri za samostalno učenje;
  6. Prostorije sa i pristup kompjuterima;
  7. Istraživačka infrastruktura potrebna za realizaciju studijskog programa;
  8. Prostorije za studente i nastavnike;
  9. Pristup objektima i prostorijama;
  10. Iznos operativnih finansijskih resursa.

Kriterijum 6 Interna kontrola kvaliteta
Indikator 6.1 Rezultati evaluacije
Evaluacija kursa se provodi periodično i to na način da se svaki put uzimaju drugi ciljevi/elementi koji se moguu testirati. Uvedene su sistematične mjere za praćenje nastavnog procesa. Uspostavljene su strukture kvaliteta, i konstantno se prati kvalitet nastave na studijskom programu.

  1. Opis politike kvaliteta i pristup internog sistema osiguranja kvaliteta;
  2. Postojanje struktura za kvalitet;
  3. Objektivan sažetak mjerenih rezultata studijskog programa;
  4. Dinamika provođenja proces evaluacije;
  5. Korištenje rezultata dobijenih tokom evaluacijskog procesa.

Indikator 6.2 Mjere za unapređenje
Rezultati evaluacije predstavljaju polaznu tačku za formiranje strateškog i operativnog pristupa u uvođenju, unapređenju i razvoju dokazivih mjera koje su neophodne za ostvarenje ciljeva učenja. Mjere za unapređenje se zasnivaju na svim poteškoćama i nedostacima primjećenim tokom provođenja procesa evaluacije.

  1. Stepen do kojeg su raniji ciljevi ostvareni;
  2. Stepen do kojeg su opravdani ciljevi predviđeni za budući period;
  3. Koraci za unapređenje studijskog programa: alokacija resursa, raspoređivanje zaduženja i ovlašćenja, planiranje i praćenje projektnog menadžmenta;
  4. Posebnu pažnju obratiti na aktivnosti preduzete kao odgovor na nalaze i preporuke prethodne evaluacijske posjete i rezultate studentskih evaluacija.

Indikator 6.3 Uključivanje saradnika/kolega, studenata, završenih studenata (alumni) i tržišta rada/profesije.
U internu kontrolu kvaliteta su uključeni saradnici/kolege, studenti, alumni i tržište rada/profesija.

  1. Rad odbora i evaluacijskih panela uključenih u interno osiguranje kvaliteta (uključujući i učešće studenata);
  2. U kolikoj mjeri je osoblje uključeno u proces donošenja odluka i provođenje evaluacija u okviru internog osiguranja kvaliteta;
  3. U kolikoj mjesi su studenti uključeni u proces donošenja odluka i provođenje evaluacije u okviru internog osiguranja kvaliteta;
  4. U kolikoj mjeri su završeni studenti i tržište rada/profesija uključeni u provođenje obrazovnih evaluacija i uvođenje inovacija u nastavnom planu i programu (kurikulumu);
  5. U kolikoj mjeri se ostvaruje, odnosno održava kontakt između završenih studenata/profesije i studijskog programa.

Kriterijum 7. Postignuti rezultati
Indikator 7.1 Ostvareni nivo
Ostvarene krajnje kvalifikacije su u skladu sa planiranim kompetencijama s obzirom na nivo, orijentaciju i specifične zahtjeve u toj oblasti.

  1. Stepen do kojeg su ostvareni ciljevi;
  2. Kvalitet magistarske teze;
  3. Kvalitet praktične nastave;
  4. Urađeno po pitanju internacionalizacije obrazovanja: učestvovanje studenata (broj i postotak studenata, omjer studenata koji dolaze na tu instituciju na studij, i onih koji odlaze negdje drugo) i osoblja u međunarodnim programima razmjene;
  5. Priprema završenih studenata za ulazak na tržište rada;
  6. Sadržaj programa i nivo zaposlenja;
  7. U kolikoj mjeri su završeni studenti zadovoljni dobijenim zaposlenjem;
  8. Koliko su završeni studenti cijenjeni u struci;
  9. U kolikoj mjeri su završeni studenti zadovoljni studijskim programom.

Indikator 7.2 Ishod učenja
Određene su ciljne vrijednosti za ishode učenja u poređenju sa ishodima drugih relevantih kurseva. Ishodi učenja su u skladu sa tim planiranim vrijednostima odnosno ciljevima.

  1. Politika koja reguliše studijski program u odnosu na napredak studija;
  2. Korištene ciljne vrijednosti i rezultati koji su dobiju njihovom usporedbom sa ostalim relevantnim studijskim programima;
  3. Stope prolaznosti i diskusije;
  4. Analiza napredovanja studenata;
  5. Dodatak diplomi (Diploma supplement);
  6. Prosječno trajanje studija i ocjenjivanje;
  7. Rezultati studije o greškama/nedostacima studijskog programa i studentima koji su odustali od daljnjeg školovanja (drop outs).

   početna stranica
webmaster