Fakultetska 3, 72000 Zenica, Bosna i Hercegovina    |    tel. (+387 32) 444 420, 444 421     |    fax. (+387 32) 444 431    |    E-mail: rektorat@unze.ba
Univerzitet u Zenici
  Doktorske teze odbranjene na Univerzitetu u Zenici

Datum i mjesto odbrane:
28.03.2008, Pravni fakultet
Kandidat:
Almin Dautbegović
Mentor:
prof. dr. sc. Sead Dizdarević

Naslov teme:
Dokazivanje, metodi i sredstva čijom primjenom se u krivičnom postupku krše ljudska prava i slobode garantovana Ustavom Bosne i Hercegovine

Rezime
"Dokazivanje, metodi i sredstva čijom primjenom se u krivičnom postupku krše ljudska prava i slobode garantovana Ustavom Bosne i Hercegovine" je tema koja je realizirana uz multidisciplinarni pristup i upotrebu više istraživačkih metoda, jer radnje dokazivanja propisane u posebnom poglavlju Zakona o krivičnom postupku moguće je promatrati kroz prizmu države koja putem tužilaštva i policije otkriva i procesuira počinioca krivičnog djela, zatim kroz prizmu osumnjičenog koji u krivičnom postupku polaže pravo na pravično suđenje i druga prava koja mu garantuje Ustav Bosne i Hercergovine, te kroz prizmu suda koji postupa u krivičnom predmetu i pazi na proceduru propisanu procesnim zakonom, te konačno donosi presudu na bazi dokaza čija zakonitost nije upitna.
     Zakoni o krivičnom postupku Bosne i Hercegovine i entiteta kao i Brčko distrikta, kao reformski u toj oblasti doneseni su 2003. godine pod patronatom međunarodne zajednice i njihova primjena je započela odmah, bez dovoljno dugog vremena za pripremu i educiranje svih organa krivičnog postupka. U okviru Zajednbičkog projekta Vijeća Evrope i Evropske komisije "Komentari novih krivičnih zakona u Bosni i Hercegovini" 2005. godine publikovani su Komentari krivičnih zakona u Bosni i Hercegovini koji su u okviru ovog projekta distrribuirani sudijama i tužiocima, kako bi isti pomogli u daljem radu i otklonili dileme i nedoumice koje su se do tog trenutka pojavile u prakticiranju procenih zakona. Međutim do danas bilo u organizaciji države bilo o vlastiom aranžmanu nekog od autoriteta koji prakticiraju krivično procesno pravo ili ranije bili primjećeni kao teoretičari iz ove oblasti, nije publikovana druga literatura, knjiga ili priručnik koja bi dodatno istražila ovu oblast.
     Stoga je u ovom radu iskorišten prostor i nastala praznina te je ovom temom obrađena oblast koja je posebno važna u krivičnoj proceduri.  Dokazivanje obuhvata sve činjenice potrebne za donošenje pravilne odluke, obzirom da u većini krivičnih predmeta utvrđivanje činjenica vlastitim opažanjem od strane organa koji vodi postupak nije moguće tako da se te činejnice u postupku uglavnom utvrđuju radnjama dokazivanja.
Obzirom da sve radnje dokazivanja moraju biti obavljene u zakonom propisanoj proceduri i da ukoliko ova procedura nijen ispoštovana, na takvim dokazima sud nemože zasnovati svoju odluku, a na što sud pazi tokom cjelog postupka po službenoj dužnosti, u ovom radu je postavljen zadatak da se utvrdi da li u periodu od početne primjene Zakona o krivičnom postupku Federacije BiH u praksi sudova Zeničko-dobojskog kantona se krše ljudska prava i slobode osumnjičenog koja mu garantuje Ustav Bosne i Hercedgovine, odnosno da li su radnje dokazivanja izvođene na korektan način, u propisanoj proceduri.
Postavljene hipoteze ovog rada: "Ovisno od broja, kvalitete izvođenja radnji dokazivanja i kvalitete zakonskih i pod zakonskih normi, povećat će se zaštita osnovnih prava i sloboda garantovanih Ustavom Bosne i Hercegovine" kao i pomoćna hipoteza:

"Kroz period od 2004. do 2007. godine, zbog sve veće profesionalizacije rada ovlaštenih službenih lica i tužilaštava, značajno će se poboljšavati kvaliteta i uspješnost primjene radnji dokazivanja  kojima se mogu povrijediti osnovna ljudska prava i slobode garantovana Ustavom Bosne i Hercegovine", kroz provedeno istraživanje i ostale metode koje su korištene u ovom radu trebalo je dati odgovor na pitanje u kojoj mjeri se i dalje u krivičnom postupku krše ljudska prava i slobode osumnjičenog/optuženog koje mu garantuje Ustav BiH ali i Evropska konvencija o zaštiti ljudskih prava i osnovnih sloboda i njeni dodatni protokoli.

Ciljevi istraživanja:

U iznalaženju odgovora na postavljene hipoteze i ciljeve ovog rada pošlo se, od  analize: Evropske konvencije o zaštiti ljudskih prava i osnovnih sloboda i njenih dodatnih protokola; ostalih međunarodnih dokumenata o zaštiti ljudskih prava koji obavezuju Bosnu i Hercegovinu;  prakse Evropskog suda za ljudska prava u Strazburu; zatim analizom pravnog sistema i poretka Bosne i Hercegovine i njenih entiteta i Brčko distrikta; rada Doma za ljudska prava odnosno Komisiju za ljudska prava pri Ustavnom sudu Bosne i Hercegovine i   apelacione nadležnosti Ustavnog suda Bosne i Hercegovine.
Provedeno istraživanje ima za ciljeve: 1) naučni opis predmeta istraživanja, 2) klasifikaciju povreda ljudskih prava,  3) naučno objasniti njihove uzroke, povezanost i zakonitost.
Dakle, naučni i praktični cilj ovog rada su saznanja u kojoj mjeri su krivično procesne norme u Bosni i Hercegovini usklađene sa Ustavom BiH, odnosno Evropskom konvencijom i njenim protokolima, kako su organizovani mehanizmi zaštite ljudskih prava, u kojoj mjeri postoji nesklad između normativnog i stvarnog, objasniti uzroke nesklada na naučnom nivou, na višoj fazi saznanja, odnosno da utvrdimo i objasnitmo kakva je kvaliteta obavljenih radnji dokazivanja  čijom primjenom se u krivičnom postupku krše osnovna ljudska prava i slobode garantovane Ustavom Bosne i Hercegovine, te od kojih metodičkih postupaka značajno ovisi efikasnost njihove zaštite.
Nakon odgovarajućih saznanja  potrebno je preporučiti zakonodavnoj i izvršnoj vlasti odgovarajuće promjene u zakonodavnoj regulativi i ukupnom pristupu zaštite ljudskih prava čime bi zaštitu ljudskih prava učinili djelotvornijom, efikasnijom i tako utjecati na ukupnu sliku države koja stremi da bude izgrađena kao pravna, sa vladavinom prava i zakona, a u skladu sa potrebama i interesima svih njenih građana, susjeda koji okružuju našu državu  i Evropske zajednice koja i jeste postavila najviše standarde u zaštiti ljudskih prava i osnovnih sloboda.
Problem kojeg obuhvata predložena tema doktorske disertacije, širok je zbog ulaska u različita naučna područja. Dosadašnja praksa pokazuje negativne trendove vezane za kršenje ljudskih prava i sloboda garantovanih Ustavom Bosne i Hercegovine, a neki od njih su:
- uočavanje nedostatka standardnih operativnih istražnih procedura u slučajevima primjene radnji dokazivanja;
- u spisima nije vidljiv tok postupanja prilikom primjene pojedinih radnji, zatim tok donošenja odluka, kriterijumi kojim su se rukovodili ovlaštena službena lica i tužilac kod donošenja odluka i redoslijed postupanja, te prioritet radnji i mjera, odnosno zašto je nešto poduzeto, a nešto nije;
- tok postupanja od momenta saznanja za događaj do započinjanja sa radnjama dokazivanja ili pak posednim istražnim radnjama, prepušta se dosjetljivosti ovlaštenih službenih lica, jer literatura koja je dostupna nije dovoljna, a ne postoje ni stručna uputstva o postupanju;
- osjeća se nedostatak primjene kriminalističko taktičkih i krivično procesnih načela, te je ritam provođenja pojedinih mjera i radnji veoma često neadekvatan;
- zbog zastarjelog pristupa javljaju se propusti u poduzimanju pojedinih radnji i mjera ili su one pak u večoj ili blažoj mjeri nepravovremene. Obično je planiranje površno i ne služi svojoj svrsi. Često su prisutni i organizacijski propusti, nedostaci u rukovođenju, te je često krajnji ishod postupka nekvalitetan, a nerijetko i negativan;
- tokom saradnje sa drugim agencijama i organima Pravosuđa, javljaju se nesporazumi zbog raznih razloga. Jedan od njih je i nepoznavanje zakonske procedure, kriminalističke nauke  kako od strane organa pravosuđa, tako i stručnih osoba-vještaka, kao i samih ovlaštenih službenih lica;
Također za postavljeni cilj ovog rada provedeno je istraživanje u sudovima Zeničko-dobojskog kantona i anketirane su sudije na krivičnim referatima od kojih se tražilo da odgovore  na pitanja da li se u bilo kojoj fazi postupka, dakle prilikom potvrđivanja optužnice, prvostepenog suđenja ili žalbenog postupka susreli se sa nezakonitim dokazima, te da li su te dokaze isključili iz predmeta odnosno označili ih kao nezakonite i na istima nisu zasnovali svoju odluku. Specifičnost ovog istraživanja se nalazi u činjenici da se u sudovima ne vodi ovakva evidencija niti izvještaji, te da su sudije svojim aktivnim pristupom anketnom pitanju i temi morali prebirati po svojim predmetima i nastojali pronaći predmete koji mogu poslužiti za ilustraciju odnosno ciljevima istraživanja.
Važnost teme i postavljenih ciljeva stvorila je obavezu da se istraživanje proširi makar i metodom slučajnog odabira na prostor van Zeničko dobojskog kantona te je po istom metodu anketiran određeni broj sudija Suda Bosne i Hercegovine, sudova u Kantonu Sarajevo, kao i Goraždu i Mostaru.
Osim toga polazeći od poznate činjenice da za potrebe tužilaštva u fazi istrage određene radnje dokazivanja preduzimaju drugi organi: Uprava za indirektno oporezivanje, Granična policija, Porezna uprava, Finansijska policija i td. posebno radnju ispitivanja osumnjičenog, nastojali smo anketirati što veći broj službenika pomenutih organa krivičnog postupka i doznati u kojoj mjeri su educirani i kvalifikovani za preduzimanje procesnih radnji dokazivanja.

     Gore postavljeni ciljevi istraživanja su u potupnosti ostvareni, a dat je i naučni doprinos kroz njihovo razumjevanje pojava na novi način i unaprijeđene pravne regulative za ubuduće i praktičnog rješavanja problema istih.

Kao osnovni izvori bit će korišteni pozitivni propisi krivičnog zakonodavstva: Zakon o krivičnom postupku BiH, entiteta i Brčko distrikta, kao i Krivični zakoni BiH, entiteta i Brčko distrikta, zatim Ustav Bosne i Hercegovine i entiteta, Evropska konvencija o zaštiti osnovnih sloboda i prava i njeni dodatni protokoli.

Korišteni su"Komentari novih krivičnih zakona u Bosni i Hercegovini" koji su doneseni u okviru Zajedničkog projekta Vijeća Evrope i Evropske komisije.

   početna stranica
webmaster