Sva pitanja koja se tiču statusa i obaveza studenata regulirana su Statutom Univerziteta u Zenici. Ovdje ćemo navesti neke od najvažnijih odredaba Statuta kojima se reguliraju pitanja položaja studenata, upisa na Univerzitet, te dodiplomskog i postdiplomskog studija.

Status studenta

Status studenta dodiplomskog, postdiplomskog i doktorskog studija, stiče se upisom na redovni, vanredni ili studij učenjem na daljinu, ili kombinacijom ova tri načina studiranja (čl. 238.).

Kandidati koji su upisani na Univerzitet, na I (prvu) godinu dodiplomskog studija, mogu biti u statusu:

• redovnog studenta koji se finansira iz budžeta (redovan student koji je upisan na studij tako što je, po raspisanom konkursu, rangiran u broj onih koji se finansiraju iz budžeta, u akademskoj godini za koju je upisan po konkursu);
• redovnog studenta koji se samostalno finansira; i
• vanrednog studenta koji se samostalno finansira.

Status redovnog studenta koji se finansira iz budžeta može steći (u narednoj akademskoj godini) i onaj student koji je upisan u prvu godinu, uz samostalno finansiranje, na upisanom studijskom programu, u toku akademske godine, po osnovu položenih ispita, ostvario 60 ECTS bodova (odnosno položio ispite iz svih nastavnih predmeta te godine studija u redovnim rokovima) i ostvario prosječnu ocjenu najmanje 8 (osam). (čl. 239.)

Student koji je upisan na određeni studijski program kao redovan student Univerziteta, istovremeno može imati status samo vanrednog studenta na drugom studijskom programu. Student koji, u toku akademske godine koju pohađa, ne postigne odgovarajući uslov za upis u narednu godinu studija, obnavlja studijsku godinu i plaća participaciju u visini koju utvrđuje Senat, uz prethodnu saglasnost Vlade Kantona. (čl. 240.).

Status studenta prestaje:

• završetkom studijskog programa i sticanjem odgovarajućeg zvanja;
• ispisom s Univerziteta;
• neupisivanjem naredne godine studija, odnosno propuštanjem obnove upisa u istu godinu studija u propisanom roku, a da mu pritom ne miruju prava i obaveze, u skladu sa Zakonom o visokom obrazovanju Zeničko-dobojskog kantona i Statutom Univerziteta; te
• izricanjem disciplinske mjere prestanka statusa studenta.

Status redovnog studenta prestaje i onom redovnom studentu koji dva puta obnovi istu studijsku godinu i ne stekne uslov za upis u narednu godinu studija. O prestanku statusa studenta odlučuje dekan fakulteta/akademije/visoke škole posebnim rješenjem (čl. 241.).

Student ima pravo započeti studij završiti po studijskom programu, nastavnom planu i nastavnom programu, koji su bili u primjeni prilikom upisa u I (prvu) godinu studija, a najkasnije do početka akademske godine u kojoj ga sustiže generacija studenata upisana po izmijenjenom studijskom programu i nastavnom planu i programu.
Student koji ne završi započeti studij u roku utvrđenom u prethodnom stavu, završit će studij po izmijenjenom studijskom programu i nastavnom planu i programu (čl. 266.).

Studenti imaju obavezu pridržavati se pravila utvrđenih zakonom, Statutom Univerziteta i opštim aktima Univerziteta (čl. 267.).

Upoznavanje studenata s njihovim pravima i obavezama vrši se:

• objavljivanjem rasporeda nastave, na početku semestra, putem oglasnih ploča fakulteta/akademije/visoke škole;
• objavljivanjem ispitnih termina, za svaki ispitni rok, na početku akademske godine, s datumom, satnicom i mjestom održavanja ispita;
• obavještavanjem o rezultatima postignutim na ispitima u roku od 48 sati od dana polaganja pisanog, odnosno praktičnog dijela ispita, a najkasnije tri dana prije usmenog ispita, uz bezuslovnu mogućnost studenta da izvrši uvid u svoje pisane radove;
• objavljivanjem informacija na web-stranici Univerziteta i u publikacijama.

O ostvarivanju navedenih prava studenata brinu se prorektor za nastavu i studentska pitanja i dekani fakulteta/akademije/visoke škole (čl. 269.).

Student demonstrator           

Redovni studenti, koji su u prethodnim godinama studija ostvarili najmanju prosječnu ocjenu 8 (osam), a koji iz određenog nastavnog predmeta imaju najmanje ocjenu 9 (devet), mogu biti izabrani za studente-saradnike (demonstratore) na tom nastavnom predmetu, te, na osnovu takvog angažovanja, dobijati odgovarajuću novčanu naknadu, u skladu s odlukom Upravnog odbora.
Izbor studenata-saradnika (demonstratora) vrši NNV/UNV fakulteta/akademije/visoke škole, na osnovu internog oglasa, te na prijedlog predmetnog nastavnika i dekana, pri čemu prednost imaju studenti s većim ocjenama na konkretnom nastavnom predmetu (čl. 268.).

Gostujući student

Na Univerzitetu može studirati gostujući student s drugih visokoškolskih ustanova iz zemlje i inostranstva, koji upisuje dijelove studijskog programa na Univerzitetu, u skladu s ugovorom između univerziteta.
Svojstvo gostujućeg studenta može trajati dva semestra u toku studija.
Prava i obaveze gostujućeg studenta, način pokrivanja troškova njegovog studiranja i druga pitanja u vezi s njegovim statusom, uređuju se ugovorom između univerziteta, čije elemente predlaže prorektor za međunarodnu saradnju i osiguranje kvaliteta.
Pohađanje nastave i položeni ispiti gostujućeg studenta evidentiraju se u indeksu koji izdaje Univerzitet, te dokazuju uvjerenjem o položenim ispitima. Realizacija ove aktivnosti u nadležnosti je prorektora za nastavu i studentska pitanja, te ECTS koordinatora Univerziteta i organizacionih jedinica (čl. 249.).

Student Univerziteta može realizovati dio studijskog programa na drugoj visokoškolskoj ustanovi u zemlji i inostranstvu, kao gostujući student, u skladu s ugovorom između univerziteta, odnosno visokoškolske ustanove (čl. 250.).

Učešće studenata u naučnoistraživačkom radu

Redovni studenti koji postižu izvanredne rezultate u savladavanju obaveza utvrđenih nastavnim planom i nastavnim programima, te ovim Statutom, uključuju se u određene raspoložive oblike naučnoistraživačkog, odnosno umjetničkog rada.
Pod izvanrednim rezultatima, u smislu prethodnog stava, podrazumijeva se da student iz svih položenih predmeta prethodne godine/prethodnih godina ima prosječnu ocjenu od najmanje 8 (osam) (čl. 252.).

Studenti imaju pravo i obavezu da aktivno učestvuju u nastavi, umjetničkom i naučnoistraživačkom radu u saradnji s akademskim osobljem prema nastavnim planovima i nastavnim programima.
Osim prava utvrđenih Statutom Univerziteta i Zakonom, naročito je pravo studenata da:

• budu upoznati sa svojim pravima, obavezama i dužnostima na početku akademske godine;
• nastava bude organizovana u skladu sa studijskim programima, nastavnim planovima i nastavnim programima, rasporedom nastave i rasporedom ispita;
• završe studij u propisanom roku, uz redovno izvršavanje svojih obaveza;
• izjašnjavaju se o kvaliteti nastave, radu nastavnika i saradnika; te
• koriste biblioteke, računarsku opremu i ostale resurse Univerziteta, odnosno fakulteta/akademije/visoke škole.

Za ostvarivanje navedenih prava studenata odgovorni su prorektor za nastavu i studentska pitanja i dekani fakulteta/akademije/visoke škole (čl. 265.).

Redovni studenti putem katedre mogu biti uključeni u naučnoistraživački rad na različite načine, kao što su:

• izrada i objavljivanje stručnih i naučnih radova;
• učešće u izradi naučnoistraživačkih projekata i drugih oblika naučnoistraživačkog rada;
• učešće u međunarodnim programima i projektima;
• saradnja s drugim institucijama;
• samostalno razvijanje inovativne forme istraživanja i rada;
• razvoj spin-off i spin-out formi, putem naučno-tehnološkog parka (NTP) i drugim aktivnostima (čl. 253.).

Studentu koji postiže naročite rezultate u naučno-nastavnom i naučnoistraživačkom, odnosno nastavnom i umjetničkom radu, mogu se dodjeljivati pohvale i nagrade. Uslovi i postupak dodjeljivanja pohvala i nagrada bliže su uređeni Pravilnikom o nagradama za studente Univerziteta u Zenici (čl. 254 - 255.).


Dodiplomski studij (I stepen studija u konceptu 4+1+3 ili 3+2+3)

Senat, na prijedlog NNV/UNV-a fakulteta/akademije/visoke škole, utvrđuje upisne kvote i donosi odluku o visini školarine, uz prethodnu saglasnost Vlade Kantona.
Upis u I (prvu) godinu dodiplomskog studija vrši se na osnovu javnog konkursa, koji raspisuje Senat, a koji sadrži:

• uvjete/kriterije za upis;
• broj mjesta za upis na pojedinim studijskim programima, s naznakom vrste finansiranja studija;
• minimalni broj upisanih studenata za izvođenje studijskog programa;
• postupak upisa;
• podatke o ispravama koje se podnose;
• rokove za podnošenje prijava, te druge rokove/termine koji se tiču upisa; i
• druge podatke/informacije, relevantne za upis.

Pravo učešća na konkursu imaju lica sa završenim odgovarajućim srednjim obrazovanjem, u skladu sa Zakonom.
Kandidati, koji su prethodni stepen obrazovanja/srednju školu završili u inostranstvu, stiču pravo učešća na konkursu, uz dokaz o izvršenom priznavanju strane kvalifikacije/diplome/ svjedočanstva (čl. 176.).

Upis kandidata u I (prvu) godinu dodiplomskog studija provode komisije koje imenuju dekani fakulteta/akademije/visoke škole, odnosno rektor kada se radi o studijskom programu na nivou Univerziteta.
Komisije su dužne obezbijediti tajnost ispitnog materijala i druge dokumentacije do okončanja kvalifikacionog/prijemnog ispita, sačiniti preliminarnu rang-listu koju su dužni objaviti na oglasnoj ploči fakulteta/akademije/visoke škole, odnosno Univerziteta, u roku utvrđenom konkursom.
Na objavljenu preliminarnu rang-listu kandidati mogu uložiti prigovor NNV/UNV-u fakulteta/akademije/visoke škole, odnosno Senatu, u roku od tri dana od dana njenog objavljivanja.
NNV/UNV fakulteta/akademije/visoke škole, odnosno Senat, nakon donošenja odluka po eventualnim prigovorima, utvrđuju konačnu rang-listu koja se objavljuje na njihovim oglasnim pločama, najkasnije 24 sata nakon njenog utvrđivanja, s jasnom naznakom kandidata čiji je prijem izvršen (čl. 177.).

Akademska godina se organizuje u dva semestra:

• zimskom – u kojem nastava počinje prvog ponedjeljka u mjesecu oktobru i traje 15 (petnaest) sedmica, s tim što ovjera semestra i upis ljetnog semestra traje 2 (dvije) sedmice po okončanju nastave u zimskom semestru; i
• ljetnom – u kojem nastava počinje trećeg ponedjeljka u mjesecu februaru i traje 15     (petnaest) sedmica, s tim što ovjera semestra i ovjera godine studija traje 2 (dvije) sedmice po okončanju nastave u ljetnom semestru. 

Nakon ovjere semestra i godine utvrđuje se koliko je student postigao ECTS bodova (čl. 184.).

Student stiče pravo na upis u narednu godinu studija kada ispuni sve studijske obaveze, izražene u 60 ETCS bodova iz prethodne godine studija.
Student može prenijeti u narednu godinu studija najviše 12 (dvanaest) ECTS bodova ili najviše dva nepoložena nastavna predmeta, bez obzira na vrednovanje (čl. 203.).

Student završne godine studija, koji je ovjerio posljednji semestar (apsolvent), zadržava status studenta još 12 (dvanaest) mjeseci, odnosno do 30. septembra naredne godine, te, u tom periodu, ima pravo na obavljanje preostalih završnih ispita, u svakom kalendarskom mjesecu.
Ako student ne diplomira u roku, utvrđenom u prethodnom stavu, preostale obaveze izvršava kao student-imatrikulant.
Status imatrikulacije podrazumijeva vođenje studenta u evidenciji, bez obaveze obnavljanja završne godine studija, te može trajati najduže do isteka akademske godine u kojoj ga sustiže generacija studenata upisanih po izmijenjenom nastavnom planu i programu.
Student koji ne diplomira do utvrđenog roka, obnavlja upis završne godine studija, uz obavezu polaganja razlike ispita izmijenjenog nastavnog plana i programa, ako se ona utvrdi (čl. 205.).

Magistarski studij (II stepen studija u konceptu 4+1+3 ili 3+2+3)

Univerzitet/fakulteti/akademije/visoke škole organizuju i izvode studij drugog ciklusa (magistarski studij) za sticanje akademskog stručnog ili umjetničkog zvanja magistra u određenoj naučnoj ili umjetničkoj oblasti.
Magistarski studij se organizuje i izvodi za redovne, ali i za vanredne studente, kao i za studente učenjem na daljinu ili kombinovanjem sva tri načina studiranja.
Magistarski studij se može organizovati i izvoditi kao dvogodišnji studij [za kandidate koji su u I (prvom) ciklusu studija ostvarili 180 ECTS bodova] i kao jednogodišnji studij [za kandidate koji su u I (prvom) ciklusu studija ostvarili 240 ECTS bodova]. (čl. 208.)

Upis na magistarski studij vrši se na osnovu javnog konkursa koji raspisuje Senat, na prijedlog NNV/UNV-a fakulteta/akademije.
Pravo upisa na magistarski studij imaju kandidati koji su okončali I (prvi) ciklus studija.
Kandidat, koji je ispunio uslov iz prethodnog stava, ima pravo upisa i na magistarski studij iz drugih srodnih oblasti, koje se razlikuju od oblasti studijskog programa prvog ciklusa studija koji je završio, pod uslovima koje, na prijedlog fakulteta/akademije koji realizuje magistarski studijski program, utvrdi Senat Univerziteta.
Procedure, uslovi za upis kandidata i druga pitanja koja se odnose na magistarski studij, bliže i detaljnije uređuju se Pravilnikom o studiju. (čl. 209.)

Cjelokupni jednogodišnji magistarski studij, uključujući i završni magistarski rad, vrednuje se s ukupno 60 ECTS bodova, a dvogodišnji postdiplomski studij s ukupno 120 ECTS bodova.
Studijski programi magistarskog studija podijeljeni su na semestre, koji se, u skladu s prethodnim stavom i Evropskim sistemom prijenosa bodova, vrednuju s odgovarajućim brojem bodova u jednom semestru, odnosno u jednoj akademskoj godini.
Broj ECTS bodova za pojedine predmete magistarskog studija određuje se prema ukupnom opterećenju studenta (teorijska i/ili praktična nastava, vježbe, seminarski radovi i dr.), vremenu studenta posvećenom samostalnim zadacima (domaći zadaci, projekti, istraživački radovi i dr.), te vremenu posvećenom učenju kod pripreme za provjeru znanja i ocjenjivanja (testovi, završni ispit i dr.).
Magistarski rad se može vrednovati s najmanje prosječnim brojem ECTS bodova dva predmeta, odnosno s najviše prosječnim brojem ECTS bodova za tri predmeta (čl. 210.). 

Student ima pravo da u toku magistarskog studija provede određeno vrijeme na srodnoj ustanovi visokog obrazovanja u zemlji ili inostranstvu, posredstvom međunarodnih programa za razmjenu studenata, a na osnovu bilateralnih ugovora koje zaključuje Univerzitet ili na prijedlog studenta po prethodno pribavljenoj saglasnosti fakulteta/akademije (čl. 211.).

Magistarski rad može se predati na ocjenu i daljnji postupak najkasnije u roku od 3 (tri) godine, računajući od dana odobravanja prijavljene teme magistarskog rada, ako je kandidat položio sve ispite i izvršio sve finansijske i druge obaveze, predviđene studijskim programom i opštim aktima Univerziteta.
Na molbu kandidata, NNV/UNV fakulteta/akademije može produžiti rok iz prethodnog stava, najduže još 1 (jednu) godinu, iz opravdanih razloga (objektivne okolnosti istraživanja, porodiljsko odsustvo, teža bolest i sl.).
Ako kandidat ne preda magistarski rad na ocjenu u utvrđenim rokovima, postupak za sticanje akademskog zvanja magistra iz naučnih, umjetničkih i stručnih oblasti obustavit će se rješenjem dekana, odnosno rukovoditelja Vijeća (čl. 217.).
                                                                                                                                       
Magistarski rad treba biti napisan na jednom od službenih jezika BiH ili na jednom od svjetskih jezika (čl. 218.).

Doktorski studij (III stepen studija u konceptu 4+1+3 ili 3+2+3)

Na Univerzitetu, odnosno fakultetima/akademijama, organizuje se studij trećeg ciklusa – doktorski studij.
Doktorski studij se organizuje i izvodi za redovne studente, ali i za vanredne studente, studente učenjem na daljinu, ili kombinovanjem ova tri načina studiranja.
Doktorski studij organizuje se i izvodi kao trogodišnji, a pravo upisa imaju kandidati koji su na dodiplomskom i magistarskom studiju ostvarili 300 ECTS bodova.
U realizaciji nastave doktorskog studija učestvuju nastavnici izabrani u zvanje redovnog profesora, vanrednog profesora ili professora emeritusa (čl. 232.).

Upis na doktorski studij vrši se na osnovu javnog konkursa koji raspisuje Senat, na prijedlog NNV/UNV-a fakulteta/akademije.
Pravo upisa na doktorski studij imaju kandidati sa završenim II (drugim) ciklusom studija.
Kandidat, koji je ispunio uslov iz prethodnog stava, ima pravo upisa i na doktorski studij iz drugih srodnih oblasti koje se razlikuju od oblasti studijskog programa drugog ciklusa studija, koji je završio, pod uslovima koje, na prijedlog fakulteta/akademije, koji realizuje doktorski studijski program, utvrdi Senat Univerziteta (čl. 233.).

Univerzitet može učestvovati u organizovanju i izvođenju zajedničkog studijskog programa doktorskog studija s drugim visokoškolskim ustanovama koje su matične za odgovarajući studijski odsjek, o čemu odluku donosi Senat Univerziteta, na prijedlog katedre koja je matična za određeni zajednički studijski program.
Zajednički studijski programi doktorskog studija mogu se organizovati i izvoditi na Univerzitetu, iz naučnih, odnosno umjetničkih oblasti, za koje su fakulteti/akademije/visoke škole matični, na osnovu odluke Senata, po zajedničkom prijedlogu NNV/UNV-a fakulteta/akademije.