Ukratko o razvoju sistema kvaliteta na Univerzitetu u Zenici

Prema europskim standardima i smjernicama za osiguranje kvaliteta u europskom području visokog obrazovanja (ESG) koji prate implementaciju Bolonjskog procesa u sferi osiguranja kvaliteta, svaka institucija visokog obrazovanja treba da definiše, uspostavi i dalje razvija vlastite, interne mehanizme i programe osiguranja kvaliteta. Praktično, svaka visokoškolska institucija treba da izgradi, primjeni i razvija vlastiti, unutrašnji sistem osiguranja kvaliteta. Kao odraz svijesti o važnosti kvaliteta u visokom obrazovanju i težnji da se uspješno integrira u europski prostor visokog obrazovanja (EHEA) na pojedinim organizacionim jedinicama Univerziteta ideja o uspostavi kulture kvaliteta zaživjela je znatno prije nego što je BiH potpisala Bolonjsku deklaraciju 2003 godine, a paralelno sa razvojem ESG-a. Shodno tome, osnivanje i razvoj Univerziteta u Zenici (Univerzitet) pratila je uspostava i razvoj sistema osiguranja kvaliteta baziranog na dugogodišnjim iskustvima Mašinskog fakulteta i Metalurškog instituta ’’Kemal Kapetanović’’ u izgradnji i certifikaciji sistema kvaliteta prema standardu ISO 9001:2000. Time su iskustava i tradicija u uspostavi sistema kvaliteta na ovim organizacionim jedinicama (OJ) doprinijela njegovoj efikasnijoj institucionalnoj implementaciji na nivou Univerziteta prema ESG zahtjevima. Intenzivniji rad na implementaciji internog sistema osiguranja kvaliteta na Univerzitetu odvijao se paralelno sa procesom integracije njegovih funkcija i realizacijom značajnog broja bolonjskih projekata. Kao rezultat ovih aktivnosti krajem 2005. godine sa sjedištem u Rektoratu Univerziteta otvorena je Kancelarija za kvalitet, a donesena je i Odluka o formiranju institucionalne strukture-mreže za osiguranje kvaliteta i imenovanju koordinatora-menadžera za kvalitet na nivou Univerziteta i na svim OJ. Tako je još 2005. godine institucionalno na nivou Univerziteta formiran Odbor za kvalitet i Odbori za kvalitet OJ sa osnovnim zadatkom izgradnje i razvoja sistema kvaliteta na Univerzitetu i širenja kulture kvaliteta u svim sferama njegovog rada uključujući upravljanje, administraciju, obrazovanje (nastavu), istraživanje i pružanje drugih usluga zajednici. Od tada do danas, Odbori za kvalitet su odigrali ključnu ulogu u podizanju svijesti o kvalitetu u visokom obrazovanju, razvoju sistema kvaliteta i pripremi Univerziteta za proces akreditacije kroz provođenje redovnih godišnjih internih evaluacija stanja, kontinuirano semestralno anketiranje studenata, izradu nove i korekciju postojeće dokumentacije sistema kvaliteta, brojne interne i međunarodne projektne aktivnosti, obrazovanje o i za kvalitet kao i druge aktivnosti koje su proizilazile, planirane i realizovane kroz kontinuirano održavanje sastanaka, seminara i radnih sesija. Institucionalnoj mreži osiguranja kvaliteta pridruživani su novoformirani Odbori za kvalitet drugih OJ koje su ulazile u sastav Univerziteta, a njena uproštena sadašnja struktura je prikazana na slici.

Legenda:
0J1 – Metalurško tehnološki fakultet; 0J2 – Mašinski fakultet; 0J3 – Filozofski fakultet; 0J4 – Pravni fakultet; 0J5 – Ekonomski fakultet; 0J6 – Politehnički fakultet; 0J7 – Medicinski fakultet; 0J8 – Islamski pedagoški fakultet; 0J9 –Institut ”Kemal Kapetanović”; 0J10 – Studentski centar

Slika 1. Strukturalna šema sistema osiguravanja kvaliteta na Univerzitetu u Zenici

 

U sklopu institucionalne strukture za osiguranje kvaliteta na Univerzitetu su nešto kasnije formirane: Kancelarija za razvoj karijera i kompetencija, kao i Kancelarija za osobe sa posebnim potrebama. Njihovo formiranje i rad u sklopu strukture sistema kvaliteta jasno ilustruje kontinuirano širenje aktivnosti i kulture kvaliteta u svim segmentima rada i daljnjeg razvoja Univerziteta.

Kao rezultat dugogodišnjih aktivnosti i uspješno provedenih ‘pilot’ eksternih evaluacija od strane Tima eksperata Senata za evaluaciju pri Vijeću za visoko školstvo Republike Slovenije u novembru 2008. godine i Europske Univerzitetske Asocijacije (European University Association – EUA) u periodu između februara i maja 2009. godine, a nakon eksterne evaluacije od strane Komisije eksperata koje je imenovala Agencija za razvoj visokog obrazovanja i osiguranje kvaliteta (HEA BiH), Univerzitetu je 07.09.2014 godine od strane Ministarstva za obrazovanje, nauku, kulturu i sport ZDK uručeno Rješenje o akreditaciji na period od 4 godine (do 07.09.2018). Time je Univerzitet u Zenici postao prvi akreditovani univerzitet u FBiH. Istovremeno HEA BiH je 16.09.2014. godine Univerzitetu izdala Rješenje o upisu u Državni registar akreditovanih visokoškolskih ustanova u BiH i tako omogućila njegovo povezivanje sa europskim i međunarodnim strukturama koje se bave osiguranjem kvaliteta.

S obzirom da je proces institucionalne akreditacije cikličan postupak koji zahtijeva nastavak aktivnosti na izradi i provedbi plana poboljšanja, te nastavak uspostave i razvoja kulture kvaliteta, Odbor za kvalitet putem svojim redovnih aktivnosti nastavio rad na daljnjoj uspostavi i razvoju sistema kvaliteta prema zahtjevima aktuelnih ESG standarda. U prilog ovog opredjeljenja Univerziteta idu i obaveze pristupanja BiH europskoj uniji. Naime, stupanjem na snagu Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju između Europskih zajednica i njihovih država članica, sa jedne strane, i BiH sa druge strane, 01.06.2015. godine, članom 100., BiH se obavezala da će ”prioriteti za sisteme visokog obrazovanja biti da postignu ciljeve iz Bolonjske deklaracije u okviru međuvladinog Bolonjskog procesa”. To naravno podrazumjeva i jasno opredjeljenje u pogledu daljnjeg razvoja QA u visokom obrazovanju BiH shodno trendovima njegovog razvoja u europskom području visokog obrazovanja (EHEA), sa nastavkom evaluacionog i akreditacionog postupka kao osnovom za obezbjeđenje i poboljšanje kvaliteta.

Postupajući po odredbama člana 17. Pravilnika o akreditaciji vš ustanova na području Zeničko-dobojskog kantona (ZDK), a shodno Rješenju o akreditaciji vš ustanove JU ”Univerzitet u Zenici”, Zenica, br. 10-38-852-6/14 od 28.08.2014. godine koje je izdao ministar Ministarstva, Senat Univerziteta je na 04/15 sjednici održanoj dana 29.04.2015 godine na prijedlog Odbora za kvalitet Univerziteta (02/15 sjednica održana dana 08.04.2015 godine), nakon niza održanih radnih sastanaka i rasprava na svim organizacionim jedinicama Univerziteta posvećenih sačinjavanju prijedloga mjera i aktivnosti na otklanjanju uočenih negativnosti i ispunjavanju preporuka iz izvještaja komisije eksperata tokom postupka akreditacije, usvojio Akcioni plan naknadnih aktivnosti za poboljšanje kvaliteta.

Shodno obavezama iz Rješenja o akreditaciji Univerziteta akcioni plan naknadnih aktivnosti za poboljšanje kvaliteta je objavljen na web stranici Univerziteta. Plan sadrži 63 konkretne mjere za realizaciju preporuka iz izvještaja komisije, vremenski okvir i nosioce aktivnosti, kao i niz kratkoročnih mjera i aktivnosti proisteklih iz redovne godišnje interne evaluacije za 2014. godinu. Planom rada Odbora za kvalitet Univerziteta za 2015, 2016, 2017 i 2018. godinu, a shodno obavezama iz Rješenja o akreditaciji da će se jednom godišnje objavljivati izvještaj o preduzetim aktivnostima na realizaciji akcionog plana, predviđeno je godišnje izvještavanje o stepenu realizacije preporuka, odnosno preduzetim aktivnostima na realizaciji Akcionog plana.

Na 03. sjednici Senata Univerziteta održanoj 30.03.2016. godine analiziran je i usvojen Izvještaj o preduzetim aktivnostima na realizaciji Akcionog plana tokom 2015. godine. Na istom principu koncipiran je i Izvještaj za 2016. godinu koji je Senat UNZE usvojio na 02/2017 sjednici Senata od 02.03.2017. godine. S obzirom na postojeće okolnosti i stepen ispunjenosti mjera izvršena je i procjena ispunjenosti do 2018 godine do kada važi Rješenje o akreditaciji Univerziteta (07.09.2018.godine). Na isti način, u sklopu priprema za institucionalnu reakreditaciju, sačinjen je finalni izvještaj o preduzetim aktivnostima i stepenu realizacije mjera iz Akcionog plana poboljšanja nakon akreditacije 2014. godine koji je sastavni do samoevaluacionog izvještaja Univerziteta za 2017. godinu koji je Senat usvojio na 01/2018. vanrednoj sjednici od 07.03.2018. godine. Navedeni izvještaj predstavlja osnovu za proces institucionalne reakreditacije kako propisuje Pravilnik o akreditaciji vš ustanova na području Zeničko-dobojskog kantona (Pravilnik). Naime, članom. 21 Pravilnika, ponovna akreditacija, odnosno reakreditacija se provodi u vremenskom intervalu od četiri godine i podliježu joj sve vš ustanove kojima je izdato rješenje o akreditaciji. Prilikom reakreditacije provjerava se ispunjenost uslova za nastavak obavljanja djelatnosti visokog obrazovanja, uzimajući u obzir napredak postignut od prethodnog postupka akreditacije.

Zahtjev za ponovnu akreditaciju Univerzitet je dostavio Ministarstvu u zakonom predviđenom roku i preduzeo sve potrebne radnje za pripremu Univerziteta za postupak institucionalne reakreditacije i akreditacije studijskih programa.

Slika 2. Detalj sa sastanka Odbora za kvalitet Univerziteta

 

Struktura sistema osiguravanja kvaliteta

Institucionalni okvir sistema osiguranja kvaliteta UNZE definisan je Pravilnikom o sistemu osiguravanja kvaliteta na Univerzitetu, a čini ga Odbor za kvalitet i Ured za kvalitet na nivou Univerziteta, te Odbori za kvalitet na nivou OJ kao njegovi pododbori. Iako je ovako uspostavljena mreža za osiguranje kvaliteta definisana još 2006. godine, Pravilnikom je uređen cjelovitiji način organizacije i funkcionisanja odbora, njihov sastav, nadležnosti i odgovornosti, a isti je donesen na 07 sjednici Senata održanoj dana 14.07.2010. godine.

Odbori su stalna radna i savjetodavna tijela odgovarajućeg nivoa organizovanja univerziteta u čijem sastavu su predstavnici menažmenta, nastavnog, bibliotečkog i administrativnog osoblja i studenata, a na nivou univerziteta i resornog ministarstva obrazovanja. Odborima rukovode menadžeri za kvalitet koji su po funkciji članovi Odbora za kvalitet univerziteta. Funkcionalna šema uspostavljene strukture osiguranja kvaliteta je predstavljena na slici 3.

Legenda:
1. Metalurško tehnološki fakultet
2. Mašinski fakultet
3. Pravni fakultet
4. Filozofski fakultet
5. Ekonomski fakultet
6. Medicinski fakultet
7. Politehnički fakultet
8. Islamski pedagoški fakultet
9. Studentski centar
10. Institut ”KK”

Slika 3. Struktura mreže za osiguranje kvaliteta na UNZE

U skladu sa definisanim nadležnostima univerzitetski odbor redovno, a najmanje jednom godišnje, Senatu Univerziteta podnosi izvještaj o radu i djelovanju svih organizacionih jedinica sistema osiguranja kvaliteta. Izvještaj o radu za 2016. godinu je usvojen na 02/17 sjednici Senata od 02.03.2017. godine kada je usvojen i Plan rada za 2017. godinu.

U 2018. godini su nastavljene aktivnosti u pogledu daljnje izgradnje i jačanja uspostavljenog QA sistema UNZE. Kao i ranijih godina većina aktivnosti je dio kontinuiranih zadataka i realizacije programskih ciljeva iz ranijeg perioda, te pripreme za proces institucionalne reakreditacije i akreditacije SP na svim fakultetima Univerziteta.

Detaljnije informacije o razvoju sistema kvaliteta u visokom obrazovanju u BiH i na Univerzitetu u Zenici možete pogledati na sljedećem linku.